Nijmegen is dit jaar uitgeroepen tot European Green Capital. De eerste Nederlandse stad die deze eretitel mag dragen. Onder andere Kopenhagen, Bristol, Ljubljana en Essen gingen de stad voor. De European Green Capital Award is een initiatief van de Europese Commissie. De onderscheiding wordt elk jaar uitgereikt aan een Europese stad die vooroploopt in vergroening en verduurzaming en zo fungeert als inspiratiebron voor andere steden. De winnaar mag zich een jaar lang de duurzame hoofdstad van Europa noemen. Nijmegen is de oudste stad van Nederland maar meer dan ooit ook de stad van de toekomst. ‘We willen in 2040 energieneutraal zijn en in 2023 willen we 20% minder CO2-uitstoot realiseren en 10% circulair zijn. Elke stap die we zetten is gericht op onze doelstelling in 2040. Dat is een behoorlijke ambitie’, stelt Geert Hendriks, coördinator duurzaamheid bij de afdeling Stadsbeheer van de gemeente Nijmegen.

 

Duurzaamheid is een breed begrip
Sinds oktober 2017 bekleedt hij deze nieuwe functie die in het leven is geroepen om duurzaamheid binnen het hele systeem van aanbestedingen te borgen. ‘Daarvoor moeten we soms onze nek uitsteken om ons uiteindelijke doel te bereiken. Kijk, als wij rioolbuizen willen die volledig circulair zijn maar waarvan de levensduur nog onbekend is, kunnen we twee dingen doen. Of we gebruiken de reguliere variant en wachten totdat het bewijs geleverd is dat de circulaire exemplaren zeker net zo lang meegaan. Dan ben je wel tientallen jaren verder want rioolbuizen hebben een levensduur van wel 50 jaar. Of we nemen het risico en betalen iets meer. Daarmee geven we aan wat onze ambitie is en we gebruiken in ieder geval minder grondstoffen en daardoor ook minder transport en dus verlagen we daarmee de CO2-uitstoot. Duurzaamheid moet je heel breed zien.’

 

Welzijn van inwoners
‘Dat brede inzicht verspreiden en delen met mijn collega’s zie ik ook als een van mijn taken. Neem de inrichting van een wijk. Het kan zijn dat de bewoners zeggen: we willen graag een moestuin in plaats van een gazon dat waarschijnlijk als hondenuitlaatplaats wordt gebruikt. Dan kunnen wij zeggen: laten we maar gewoon gras inzaaien want dat is makkelijk en snel klaar. Maar zo’n moestuin kan heel belangrijk zijn voor de sociale cohesie in de buurt. Iemand die ziek is, kan misschien met wat hulp toch meehelpen in het onderhoud van de moestuin en daarmee kan zo’n tuintje van grote waarde zijn voor het welzijn van de omwonenden. Dat is een effect dat je moet meetellen en dat is ook een vorm van duurzaamheid. Mensen wonen langer thuis en zijn meer op elkaar aangewezen. En uiteindelijk doe je als overheid alles voor het welzijn van je inwoners.’

 

Project Malderburchtstraat
‘Duurzaamheid borgen begint al bij het begin en mag geen sluitpost zijn. Het moet een onderdeel zijn van de kwaliteit die we leveren. Ik ben ook coördinator van de werkgroep duurzaamheid die we binnen onze gemeente in het leven hebben geroepen. Daarin zitten vertegenwoordigers vanuit alle afdelingen: van milieu, van groenvoorziening, van parkeren, enzovoort. Als werkgroep hebben we gezegd dat we samen een project zo duurzaam mogelijk aanpakken. Dat is het project Malderburchtstraat. We zijn dat project gestart aan de hand van een programma van ambities. We hebben interviews gehouden met interne stakeholders zoals kwaliteitsmedewerkers, en externe stakeholders zoals de eigenaar van een tankstation, de directeur van een middelbare school en enkele omwonenden van de Malderburchtstraat. De interviews zijn gericht op duurzaamheid en op basis daarvan hebben we een ambitieweb gemaakt waarin heel duidelijk de speerpunten van alle stakeholders te zien zijn en waaruit je kunt afleiden wat we met z’n allen willen.’

 

Instrumenten om duurzaamheid te borgen
‘Voorheen werd een plan omgevormd tot een bestek en dan vroegen we aan enkele aannemers: wie wil dit maken voor de laagste prijs? Nu gaan we bij onderhandse aanbestedingen het gesprek met aannemers aan op basis van Rapid Circular Contracting (RCC). We dagen ze uit om met slimme, innovatieve, circulaire oplossingen te komen binnen de kaders waaraan we ons moeten houden zoals een bestemmingsplan en een budget. Dat maken we vooraf helder. Project Malderburchtstraat is een pilot en we evalueren waarschijnlijk pas begin 2019 als de eerste schop in de grond is gezet. Maar we zijn er nu al van overtuigd dat het ambitieweb en RCC goede instrumenten zijn om duurzaamheid te borgen dus dat willen we graag uitrollen. Intern praten we er veel over. Sommige collega’s willen graag een interview met een stakeholder bijwonen om te zien hoe dat gaat. Het projectteam voor deze pilot is uitgebreid met twee collega’s van beheer om hen in een zo vroeg mogelijk stadium mee te nemen in dit proces.’

 

Collega’s uitdagen
‘We geloven dat deze instrumenten werken dus als dat straks uit de evaluatie blijkt, kunnen we het binnen de gemeente verder uitrollen. Eerst binnen onze eigen afdeling maar ik ben ook al in gesprek met het hoofd van de afdeling Ontwikkeling die zich bezighoudt met nieuwbouwplannen. Hij is bereid mee te denken en ik ben gevraagd om hierover binnenkort een presentatie te geven. Ik vind het prettig om collega’s vroegtijdig te betrekken bij nieuwe plannen. Het is niet alleen een kwestie van informeren maar het gaat ook om de toon die je aanslaat. Als je zegt dat het nu echt duurzaam moet, dan bereik je nog niet zoveel. Je moet mensen uitdagen om zelf na te denken hoe ze iets zo duurzaam mogelijk kunnen maken. Als je daar zoveel mogelijk collega’s bij betrekt, dan heb je ook meer ambassadeurs voor de organisatie en creëer je meer draagvlak.’

 

Inwoners verleiden
‘In 2014 hebben we ons verbonden aan de beleidsnotitie Geef de inwoners de openbare ruimte. Daarmee zegt de gemeente dat alles wat binnen de gemeentegrenzen ligt van de inwoners is. We gaan daarom interactief met de inwoners aan de slag en komen samen tot de inrichting. We nemen daarin zoveel mogelijk ideeën van inwoners, wijkmanagers en wijkregisseurs mee. Als je inwoners verantwoordelijk maakt voor de openbare ruimte zijn ze ook sneller geneigd het schoon te houden. Als er geen afval ligt, komt er ook niets bij. Dat verhoogt het welzijn en wij hebben minder kosten omdat er minder moet worden opgeruimd. Ik denk dat iedereen duurzaamheid prima vindt maar ook denkt: what’s in it for me? Zo denkt een aannemer, maar zo denkt ook een inwoner. Onze boodschap is ook niet dat je duurzaam moet zijn maar we proberen inwoners te verleiden om over te gaan tot duurzame zaken. Bijvoorbeeld vaker de fiets pakken – al doe je het alleen maar bij mooi weer – groene stroom, zonnepanelen of afval scheiden.‘

 

Afval bestaat niet
‘De stad weet dat het zeker dit jaar de taak heeft om duurzaamheid te promoten. Maandelijks vinden er Duurzaamheidscafés plaats om bewoners, bedrijven en instellingen in de stad uit te dagen iets te doen aan verduurzaming. Daarnaast hebben we een aantal groene fiets- en wandelroutes uitgezet. Ook in de regio want daar maken we ook onderdeel van uit. We kunnen duurzaamheid wel promoten binnen de gemeentegrenzen maar we moeten het samen doen en regionaal aanpakken. Soms landelijk en soms zelfs Europees. Nijmegen wil daar voorloper in zijn. Dat heeft natuurlijk ook te maken met ons college waarin partijleden van Groen Links en SP sterk vertegenwoordigd zijn. Duurzaamheid leeft ontzettend binnen de gemeente en dat komt misschien door de titel die we dit jaar mogen dragen maar volgend jaar moet dat ook door blijven gaan. Medewerkers van de Dar, onze afvalverwerker, maken dit jaar leerlingen op scholen ervan bewust dat afval helemaal niet bestaat; het zijn allemaal grondstoffen die je kunt hergebruiken. Het is belangrijk om jongeren daarover voor te lichten. Als je het mij vraagt, moeten we dat blijven doen.’

 

Nieuwe ideeën
‘Over vijf jaar ga ik ervan uit dat we onze doelstelling om 10% circulair te zijn ruimschoots hebben behaald. We hebben plannen om in het noorden van de stad hekken te plaatsen die gemaakt zijn van versleten werkkleding en gerecycled plastic. We proberen steeds weer nieuwe ideeën te bedenken om mensen te verleiden tot duurzaamheid.’

 

Meer weten over de aanpak van de gemeente Nijmegen? Kijk op www.nijmegen.nl.